{"id":38,"date":"2012-06-08T23:32:28","date_gmt":"2012-06-08T23:32:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.muzeum-niepodleglosci.home.pl\/pawiak\/?page_id=38"},"modified":"2012-06-21T21:15:14","modified_gmt":"2012-06-21T19:15:14","slug":"pawiak-1939-1944","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/archiwum.muzeum-niepodleglosci.pl\/pawiak\/historia-pawiaka\/pawiak-1939-1944\/","title":{"rendered":"Pawiak 1939 – 1944"},"content":{"rendered":"

W czasie okupacji niemieckiej w pierwszym okresie funkcjonowania Pawiaka do marca 1940 r. wi\u0119zienie podlega\u0142o Wydzia\u0142owi Sprawiedliwo\u015bci Urz\u0119du Generalnego Gubernatorstwa. W marcu tego roku Pawiak sta\u0142 si\u0119 wi\u0119zieniem \u015bledczym Policji Bezpiecze\u0144stwa i S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Dystryktu Warszawskiego a szczeg\u00f3lnie jej Wydzia\u0142u IV Tajnej Policji Pa\u0144stwowej – gestapo, najwi\u0119kszym wi\u0119zieniem politycznym na terenie okupowanej Polski.<\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce na oko\u0142o 100 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy przeszli przez Pawiak w latach 1939-1944 – 37 tys. zgin\u0119\u0142o w egzekucjach, zosta\u0142o zamordowanych w czasie przes\u0142ucha\u0144 na Szucha lub w celach, albo zmar\u0142o w szpitalu wi\u0119ziennym. Egzekucje na wi\u0119\u017aniach odbywa\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkowo w ogrodach sejmowym i uniwersyteckim, od grudnia 1939 do lipca 1941 r. na skraju Puszczy Kampinoskiej w pobli\u017cu wsi Palmiry. Od jesieni 1941 r. m.in. w Szwedzkich G\u00f3rach, W\u00f3lce W\u0119glowej, Laskach, na wydmach \u0141u\u017ce, w Lasach Kabackich, w Lasach Chojnowskich ko\u0142o Stefanowa, w Magdalence, w Bukowcu ko\u0142o Jab\u0142onny.<\/p>\n

Po st\u0142umieniu powstania w getcie wi\u0119\u017ani\u00f3w rozstrzeliwano na s\u0105siaduj\u0105cych z Pawiakiem ulicach – Dzielnej, G\u0119siej, Zamenhoffa, Nowolipkach. Od pa\u017adziernika 1942 r. w Warszawie odbywa\u0142y si\u0119 egzekucje publiczne na ulicach miasta. Nazwiska rozstrzelanych umieszczano na obwieszczeniach lub og\u0142aszano z ulicznych megafon\u00f3w.<\/p>\n

Nigdy nie b\u0119dziemy mogli ustali\u0107 ile tysi\u0119cy os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w latach 1939-1944 przesz\u0142o przez Pawiak i Serbi\u0119. Stwierdzono, \u017ce szczeg\u00f3lnie ich du\u017co by\u0142o zw\u0142aszcza po zamkni\u0119ciu getta w listopadzie 1940 r., a tak\u017ce w czasie pierwszej akcji likwidacyjnej w lipcu-sierpniu 1942 r.<\/p>\n

Masowe zbrodnie na Pawiaku w maju 1943 wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Warszaw\u0105. Na murach dom\u00f3w, tablicach og\u0142oszeniowych, nawet chodnikach pojawi\u0142y si\u0119 napisy „Pawiak pom\u015bcimy”. Na Pawiak przywo\u017cono mas\u0119 ludzi z\u0142apanych w ulicznych \u0142apankach i ob\u0142awach. Na ulicach odbywa\u0142y si\u0119 publiczne egzekucje maj\u0105ce na celu zastraszenie mieszka\u0144c\u00f3w stolicy. Egzekucje wi\u0119\u017ani\u00f3w od 16 pa\u017adziernika 1943 r. do 12 lutego 1944 r. odbywa\u0142y si\u0119 codziennie, a nawet kilka razy w ci\u0105gu dnia.<\/p>\n

Oko\u0142o 60 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w wywieziono do oboz\u00f3w koncentracyjnych, najwi\u0119cej do Auschwitz-Birkenau a tak\u017ce do Ravensbr\u0171ck, Gross-Rosen, Majdanka, Stutthofu, Sachsenhausen, obozu pracy w Treblince i do Buchenwaldu. Wi\u0119\u017aniowie Pawiaka po wcze\u015bniejszym pobycie w tych obozach osadzani byli tak\u017ce m.in. w Mauthausen-Gusen, Dachau, Flossenburgu i Bergen-Belsen.<\/p>\n

Na Pawiaku szczeg\u00f3ln\u0105 i niespotykan\u0105 na t\u0119 skal\u0119 w innych wi\u0119zieniach rol\u0119 odgrywa\u0142a konspiracja. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0142a w oparciu o dwie siatki – zewn\u0119trzn\u0105 i wewn\u0119trzn\u0105. Ju\u017c w 1939 r. rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 kom\u00f3rka wi\u0119zienna SZP (S\u0142u\u017cba Zwyci\u0119stwu Polski) a nast\u0119pnie ZWZ-AK (Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa). Pod koniec 1942 r. powsta\u0142a kom\u00f3rka wi\u0119zienna Delegatury Rz\u0105du. Kontakty zewn\u0119trzne utrzymywane by\u0142y przez polskich funkcjonariuszy wi\u0119ziennych, lekarzy z miasta oraz delegatk\u0119 i pracownice Patronatu. Z siatk\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowali wi\u0119\u017aniowie funkcyjni – lekarze, pracownicy administracji wi\u0119ziennej i kolumny sanitarnej oraz wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rzy pracowali w warsztatach.<\/p>\n

Wynikiem wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania kom\u00f3rki wi\u0119ziennej na Pawiaku z wolno\u015bci\u0105 by\u0142y s\u0142ynne akcje zapocz\u0105tkowane odbiciem 26 marca 1943 r. przez specjalny Oddzia\u0142 Grup Szturmowych Szarych Szereg\u00f3w pod Arsena\u0142em Jana Bytnara „Rudego” komendanta Hufca Po\u0142udnie oraz innych wi\u0119\u017ani\u00f3w przewo\u017conych z siedziby gestapo w al. Szucha na Pawiak. W nast\u0119pstwie wsp\u00f3\u0142pracy kom\u00f3rki wi\u0119ziennej z Armi\u0105 Krajow\u0105 Kierownictwo Walki Podziemnej wydawa\u0142o wyroki \u015bmierci na gestapowc\u00f3w i kat\u00f3w z Pawiaka i Szucha. Ukoronowaniem tych akcji by\u0142 udany zamach, dokonany 1 lutego 1944 r. przez oddzia\u0142 dywersyjny KG AK „Pegaz” na dow\u00f3dc\u0119 SS i Policji Dystryktu Warszawskiego, gen. Franza Kutscher\u0119, odpowiedzialnego za masowe egzekucje publiczne w Warszawie.<\/p>\n

Wobec zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 frontu w lipcu 1944 Niemcy rozpocz\u0119li likwidacj\u0119 wi\u0119zienia. 30 lipca 1944 wys\u0142ano ostatni transport ewakuacyjny 1400 wi\u0119\u017ani\u00f3w m\u0119\u017cczyzn do KL Gross-Rosen i 400 kobiet do KL Ravensbr\u00fcck. Tylko niewielu wi\u0119\u017aniom uda\u0142o si\u0119 uj\u015b\u0107 z \u017cyciem.<\/p>\n

Zbiorowych egzekucji pozosta\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w Niemcy dokonywali jeszcze 13 i 18 sierpnia 1944 w czasie Powstania Warszawskiego.<\/p>\n

21 sierpnia 1944 opustosza\u0142e zabudowania Pawiaka i Serbii wraz z przyleg\u0142ymi budynkami przez oddzia\u0142 niemieckich miner\u00f3w zosta\u0142y wysadzone w powietrze.<\/p>\n

\n\n\n \t

\n [Pokaz zdj\u0119\u0107]<\/a>\n\t\t\n\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t